Aller au contenu principal
kimbundu.org
Toutes les leçons
Leçon 10Graphie historique

Accord et génitif : classe I

CONCORDANCIA, GENITIVO CL. I

Règle §19

La concordance (accord) est essentielle : les noms, les verbes et les adjectifs doivent tous s'accorder avec le nom auquel ils se rapportent. Le génitif est formé en ajoutant la particule 'a' au préfixe concordant de la classe, et il s'accorde toujours avec le nom possédé, jamais avec le possesseur ; pour la classe I, le préfixe concordant est u- (singulier) et a- (pluriel, qui se contracte avec la particule du génitif : a+a=a). Le préfixe est supprimé, ne laissant que la particule nue 'a', entre un nom verbal de classe I et son complément (p. ex. mulambi a kuria), et entre certains noms de parenté ou de personnes familières et leur possesseur (forme plus ancienne).

Formulation originale de Chatelain (1889)

Concordancia. E' importantissimo apprender bem esta parte; porque tanto os nomes como os verbos e os adjectivos devem concordar com o nome a que se referem. O genitivo forma-se, juntando a particula a ao pref. concordante da classe de qualquer nome, e a palavra resultante equivale á palavra portugueza de. Ex.: mubika ua (u+a) kuku = o escravo do avô. A concordancia sempre é regida pelo nome do objecto possuido e nunca pelo do possuidor. O pref. concordante da cl. I é: no sing. u—, no pl. a—. No pl. ha contracção do a pref. com o a partic. do genitivo, e escreve-se simplesmente a (a+a=a). Ex.: o abika a kuku. Exc.: Omitte-se o pref. concordante, e só fica a particula genit.: 1) entre os nomes verbaes da cl. I e o seu complemento. Ex.: mulambi a kuria; 2) entre alguns nomes que indicam um parente ou pessoa familiar e o do possuidor (forma antiga ?).

Règle §20

Pour exprimer le masculin ou le féminin d'un nom animé, muhatu (féminin) ou riala (masculin) lui est ajouté par le biais du génitif, comme le montre l'exemple.

Formulation originale de Chatelain (1889)

Para exprimir o masculino ou o feminino do nome de um ente animado junta-se-lhe, por meio do genitivo, para o fem. muhatu e para o mascul. riala; como se vê no exemplo.

Le schéma

Class I genitive construction (concordant prefix + particle a): sing. u— + a = ua, pl. a— + a = a (contracted, per §19), illustrated with example possessed/possessor noun pairs

mubika ua kukuesclave du grand-pèreconcordant prefix u- + genitive particle a
abika a kukuesclavesconcordant prefix a- + genitive particle a (contracted a+a=a per §19)
mulambi ua kukucuisinier
alambi a kukucuisiniers
mulambi a kuriacelui qui fait cuire la nourritureconcordant prefix u- omitted per §19 exception 1 (nomes verbaes of cl. I + complement) — only the genitive particle a remains
alambi a kuriaceux qui cuisinent la nourritureprefix omitted per §19 exception 1
mukaji a mukongola femme du chasseurconcordance follows the possessed noun (mukaji), not the possessor (mukongo), per §19
mulume a muhatule mari de la femme
mulambi ua muhatucuisinièregender-marking genitive per §20: muhatu = feminine
mulambi ua rialacuisiniergender-marking genitive per §20: riala = masculine

Exercices

Traduisez chaque phrase à l’aide du schéma et du vocabulaire ci-dessus.

  1. 1Sotenu o m'bika ua (a) mama.
  2. 2Eme ngi mukongo ua muhatu.
  3. 3Eie u mukaji a mukongo.
  4. 4Jibenu o mona ua (a) kimbungu.
  5. 5Muene mulume a muloji ua muhatu.
  6. 6Ene abika a muhatu, enu nu abika a ahatu.
  7. 7Eme ngala ni mona a (ua) muturi.
  8. 8Muene uala ni mona ua riala, eme ngala ni ana a ahatu.

Héli Chatelain, Grammatica Elementar do Kimbundu ou Lingua de Angola (1888-1889), page imprimée 10. 6 notes de transcription.